İran’da 28 Aralık 2025’te ekonomik sorunlar ve yerel para biriminin değer kaybıyla başlayan protestolar, aradan geçen 23 günün ardından hem bilançosu hem de iddialarıyla uluslararası kamuoyunun gündeminde yer almaya devam ediyor. Protestolara ilişkin can kaybı ve gözaltı sayıları konusunda farklı kaynaklar tarafından paylaşılan veriler, ülkede yaşananların boyutuna dair tartışmaları derinleştirdi.
ABD merkezli İran İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA), protestolarda hayatını kaybedenlerin sayısının 3 bin 919’a yükseldiğini açıkladı. Ancak İran’da görev yapan bazı doktorların hazırladığı raporlarda ölü sayısının 16 binden fazla olduğu ileri sürüldü. Sosyal medyada paylaşılan ve güvenlik güçlerinin kalabalığın üzerine ateş açtığını gösteren görüntüler ise ölü sayısının gizlendiği iddialarını yeniden gündeme taşıdı.
HRANA: Ölü Sayısı 3 Bin 919’a Yükseldi
HRANA tarafından yapılan son açıklamada, İran genelinde protestolar sırasında hayatını kaybedenlerin sayısının 3 bin 919’a ulaştığı bildirildi. Ajans, bir gün önce paylaştığı raporda bu sayının 3 bin 308 olduğunu duyurmuştu. Güncellenen verilerle birlikte can kaybındaki artış dikkat çekti.
HRANA, protestolar süresince ülke genelinde 24 bin 669 kişinin gözaltına alındığını da açıkladı. Gözaltıların büyük bölümünün başkent Tahran başta olmak üzere büyük şehirlerde gerçekleştiği ifade edildi.
Gözaltı Sayısı 25 Bine Yaklaştı
Bağımsız insan hakları kuruluşlarının paylaştığı bilgilere göre, İran’da protestolar kapsamında yapılan gözaltılar 25 bine yaklaşmış durumda. Gözaltına alınanlar arasında esnaf, öğrenciler ve çeşitli meslek gruplarından kişilerin bulunduğu öne sürülüyor.
İranlı yetkililer ise bugüne kadar gözaltı ve ölü sayısına ilişkin kapsamlı ve net bir resmi açıklama yapmadı. Yetkililer, olayları provoke ettiği iddia edilen ve “terör örgütleriyle bağlantılı” olduğu öne sürülen yaklaşık 3 bin kişinin gözaltına alındığını duyurmakla yetindi.
Doktor Raporları: Ölü Sayısı 16 Binden Fazla
Protestolara ilişkin en dikkat çekici iddialardan biri ise İran’da görev yapan doktorların hazırladığı raporlardan geldi. Bu raporlara göre, protestoların başladığı tarihten bu yana hayatını kaybedenlerin sayısının 16 bini aştığı ileri sürüldü.
Söz konusu raporlar, resmi makamlar tarafından doğrulanmazken, uluslararası insan hakları çevrelerinde geniş yankı uyandırdı. Can kaybına ilişkin bu büyük fark, İran’daki protestoların bilançosuna dair belirsizliği artırdı.
Servis Edilen Görüntüler Tartışmayı Alevlendirdi
8 Ocak gecesi Tahran’da kaydedildiği belirtilen görüntüler, sosyal medyada kısa sürede yayılırken büyük tepki topladı. Görüntülerde güvenlik güçlerinin protesto eden kalabalığın üzerine ateş açtığı, insanların panik içinde kaçmaya çalıştığı ve çığlık seslerinin duyulduğu görülüyor.
Bu görüntüler, ölü sayısının açıklanan rakamların üzerinde olabileceği yönündeki iddiaları güçlendiren unsurlar arasında gösteriliyor. İnsan hakları savunucuları, olayların bağımsız bir şekilde soruşturulması çağrısında bulunuyor.
Protestoların Başlangıcı ve Yayılması
İran’daki protestolar, 28 Aralık 2025’te Tahran Büyük Çarşı’da esnafın ekonomik sorunlar ve yerel para biriminin döviz karşısındaki değer kaybını protesto etmesiyle başladı. Kısa sürede farklı kentlere yayılan gösteriler, ülke genelinde geniş katılımlı eylemlere dönüştü.
8 Ocak’ta başkent Tahran’da protestoların şiddetlenmesiyle birlikte güvenlik önlemleri artırıldı. Bu süreçte İran yönetimi, internet erişimini büyük ölçüde kısıtladı. Son günlerde ise internet erişiminin kısmen ve sınırlı şekilde yeniden sağlandığı bildirildi.
İran Yönetiminden Açıklamalar
İranlı yetkililer, protestolarda yaşanan can kayıpları ve yaralanmalara ilişkin resmi ve toplu bir veri paylaşmadı. İran lideri Ayetullah Ali Hamaney, 17 Ocak’ta yaptığı açıklamada, gösteriler sırasında “İsrail ve ABD ile bağlantılı kişilerin büyük hasara yol açtığını ve birkaç bin insanın öldüğünü” ifade etti.
Bu açıklama, can kayıplarının varlığını kabul eden nadir resmi beyanlardan biri olarak dikkat çekti. Ancak sayıların netliği konusunda belirsizlik sürüyor.
Uluslararası Tepkiler ve İzleme Süreci
Uluslararası insan hakları kuruluşları ve bazı ülkeler, İran’daki protestolar sırasında yaşananlara ilişkin endişelerini dile getirerek şeffaflık çağrısı yaptı. HRANA başta olmak üzere bağımsız kuruluşlar, yeni vakaları doğruladıklarını belirterek ölü ve gözaltı sayılarını güncellemeye devam ediyor.
Gösterilerin son günlerde sönümlendiği belirtilse de, protestoların bilançosuna dair tartışmalar ve veri farklılıkları gündemdeki yerini koruyor.
