Manisa’nın Demirci ilçesinde, el dokuma halıların vazgeçilmez aracı olan kirkit üretimi, üçüncü kuşak usta İsmail Çilengir tarafından sürdürülüyor. 101 yıllık geçmişe sahip zanaat, küçük bir atölyede geleneksel yöntemlerle yaşatılmaya devam ediyor.
Türkiye’nin önemli halıcılık merkezlerinden biri olan Demirci’de el sanatları, az sayıda usta tarafından sürdürülürken, kirkit üretimi de bu alanın önemli unsurları arasında yer alıyor. El dokuma halılarda ilmeklerin sıkıştırılmasını sağlayan kirkit, halının kalitesini doğrudan etkileyen araçlardan biri olarak biliniyor.
Üç Kuşaktır Devam Eden Meslek
47 yaşındaki usta İsmail Çilengir, ilçe merkezindeki hırdavat dükkanının bir bölümünü atölyeye çevirerek dedesinden kalan mesleği sürdürüyor. Çilengir ailesinin 1925 yılında sıcak ve soğuk demircilikle başladığı meslek yolculuğu, bugün kirkit üretimiyle devam ediyor.
Demir sacı ateş ve örsle işleyerek şekillendiren usta, geçmişte ilçede halıcılığın oldukça yaygın olduğunu ifade ediyor. Demirci’de bir dönem hemen her evde halı tezgahı bulunduğu, mahallelerde kirkit seslerinin eksik olmadığı belirtiliyor.
“Mahallelerden Kirkit Sesi Eksik Olmazdı”
Mesleğin geçmişine ilişkin değerlendirmelerde bulunan İsmail Çilengir, zanaatın aileden kendisine miras kaldığını belirtti. Dedesiyle başlayan sürecin babasıyla devam ettiğini ifade eden Çilengir, uzun yıllar birlikte çalıştıklarını aktardı.
Çilengir, önceki yıllarda yoğun talep nedeniyle siparişlere yetişmekte zorlandıklarını ve zaman zaman fason üretim yaptırdıklarını belirtti. Ailesinin mesleği sürdürme sürecinde önemli bir rol oynadığını dile getiren usta, babasını 2021 yılında kaybettikten sonra zanaatı tek başına devam ettirdiğini söyledi.
Yurt İçi ve Yurt Dışından Sipariş Alıyor
El halıcılığına olan ilginin tamamen ortadan kalkmadığını belirten İsmail Çilengir, kirkit üretiminin halen talep gördüğünü ifade etti. Özellikle dokuma merkezlerinden sipariş aldıklarını belirten usta, üretimin düzenli şekilde sürdüğünü aktardı.
Çilengir, haftalık üretim kapasitesinin ortalama 3-4 kirkit olduğunu belirterek, Uşak, Balıkesir ve Selendi gibi dokuma merkezlerinin yanı sıra yurt dışından da sipariş aldıklarını dile getirdi.
Geleneksel Yöntemlerle Üretim
Kirkit üretim sürecinde demir saclar belirli ölçülerde kesilerek ısıl işlemden geçiriliyor. Ardından diş açma işlemi uygulanarak kullanım için hazır hale getiriliyor. Tüm bu süreç, geleneksel yöntemlerle ve el işçiliğiyle gerçekleştiriliyor.
Demirci’de sürdürülen kirkit üretimi, ilçenin kültürel mirası açısından önem taşırken, geleneksel el sanatlarının yaşatılmasına da katkı sağlıyor.
El Sanatları Yaşatılmaya Çalışılıyor
Bölgede el dokuma halıcılığı eski yoğunluğunu kaybetmiş olsa da, bu alanda faaliyet gösteren ustalar zanaatı yaşatmaya devam ediyor. Kirkit üretimi de bu kapsamda hem üretim hem de kültürel değer olarak önemini koruyor.
Demirci’de sürdürülen bu zanaat, geçmişten günümüze aktarılan el emeği kültürünün bir parçası olarak varlığını sürdürmeye devam ediyor.
