1922 Manisa Yangını: Bir Şehrin Küllerinden Doğuş Hikayesi
Kurtuluş Savaşı’nın son aşaması olan Büyük Taarruz, Türk ordusunun kesin zaferiyle sonuçlanırken, geri çekilen Yunan kuvvetleri arkalarında "yanmış bir Anadolu" bırakma stratejisi izlemiştir. Bu stratejinin en acı kurbanlarından biri ise dönemin en önemli sancaklarından biri olan Manisa olmuştur.
Yangının Tarihsel Arka Planı
30 Ağustos 1922'de Dumlupınar Meydan Muharebesi'nin kazanılmasının ardından Yunan ordusu panik içinde İzmir’e doğru kaçmaya başladı. Bu kaçış sırasında, işgal altındaki Batı Anadolu şehirlerinde sistematik bir imha politikası uygulandı. Manisa, 5 Eylül 1922 akşamı ateşe verilmeye başlanmış ve yangın 8 Eylül’e kadar devam etmiştir.
Resmi Kaynaklara Göre Yıkımın Boyutu
Resmi Osmanlı ve erken Cumhuriyet kayıtları, yangının boyutlarını dehşet verici rakamlarla ortaya koymaktadır. Yangın sonrasında şehre giren Türk birlikleri ve ardından gelen tetkik heyetlerinin raporlarına göre:
-
Konut Kaybı: Şehirdeki yaklaşık 14.000 evin 10.000’den fazlası tamamen yanmıştır.
-
İbadethaneler ve Tarihi Yapılar: Manisa’nın simgesi olan pek çok cami, medrese ve kütüphane küle dönmüştür. Özellikle Muradiye ve Sultan Camii gibi yapılar ağır hasar görmüştür.
-
Can Kaybı: Yangın ve beraberinde gelişen olaylar neticesinde binlerce sivil hayatını kaybetmiştir. Yerli halkın bir kısmı Spil Dağı’na kaçarak canını kurtarabilmiştir.
James Loder Park Raporu ve Batılı Tanıklar
Yangının sadece Türk kaynakları tarafından değil, tarafsız gözlemciler tarafından da kayıt altına alınması tarihi gerçekliği pekiştirmektedir. Dönemin ABD Konsolos Yardımcısı James Loder Park, yangın sonrası bölgede yaptığı incelemelerde, Manisa’nın %80 ila %90’ının yok edildiğini bizzat rapor etmiştir. Park, raporunda yıkımın askeri bir gereklilikten ziyade planlı bir imha olduğunu belirtmiştir.
Manisa Yangını Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Yangın Ne Zaman Başladı?
Yangın 5 Eylül 1922 gecesi başlamış, Türk ordusunun 8 Eylül 1922'de şehre girmesiyle kontrol altına alınmaya çalışılmıştır.
Yangını Kim Çıkardı?
Tarihi belgeler ve uluslararası gözlemci raporları, yangının geri çekilen Yunan ordusu ve onlara eşlik eden yerli çeteler tarafından çıkarıldığını teyit etmektedir. "Yunan Geri Çekilme Taktiği" olarak bilinen bu durum, bölgedeki lojistiği yok etmeyi amaçlıyordu.
Yangının Sosyo-Ekonomik Etkileri
Manisa Yangını, sadece binaları yok etmekle kalmamış, şehrin yüzyıllara dayanan kültürel birikimini ve ekonomik gücünü de baltalamıştır.
-
Tarım ve Ticaretin Çöküşü: Bağcılık ve ticaret merkezi olan Manisa’da depoların ve dükkanların yanması, bölge ekonomisini uzun yıllar felç etmiştir.
-
Kültürel Mirasın Kaybı: Saruhanlılar döneminden kalan pek çok yazma eser ve vakıf kaydı bu yangında yok olmuştur.
-
Nüfus Hareketleri: Yangın sonrası evsiz kalan binlerce Manisalı, çevre illere göç etmek zorunda kalmış veya yıllarca derme çatma barınaklarda yaşamak durumunda kalmıştır.
Manisa Yangını, Türk milletinin bağımsızlık yolunda ödediği ağır bedellerden biridir. Bugün Manisa sokaklarında yürürken görülen modern yapıların altında, 1922’nin külleri ve küllerinden doğan bir şehrin azmi yatmaktadır. Her yıl 8 Eylül'de kutlanan kurtuluş etkinlikleri, aynı zamanda bu büyük felaketin anısını yaşatmak ve ders çıkarmak için bir vesiledir.
