Manisa’nın Beyazfil’i: Sinemadan SGK’ya uzanan 67 yıllık geçmiş
Manisa Beyazfil’in sinema ve iş hanından SGK binasına uzanan geçmişi, satış süreci ve son restorasyon açıklamaları.
Manisa’nın Şehzadeler ilçesinde bulunan Beyazfil, geçmişte sinema, iş merkezi ve sosyal güvenlik hizmetleri için kullanılan bir yapı olarak biliniyor. Kültür Envanteri’nde yapım yılı 1959 olarak belirtilen binanın geçmişi, bu tarih esas alındığında 2026 yılı itibarıyla 67 yıla uzanıyor. Ancak 1959 bilgisi bağımsız bir envanter kaydına dayanıyor; araştırmada erişilen resmî belgeler arasında yapım yılını kesinleştiren ilk ruhsat veya açılış tutanağı bulunmuyor.
Manisa Beyazfil binası, sonraki yıllarda SGK hizmetleri, satış işlemleri ve kültür varlığı tesciline ilişkin kararlarla gündeme geldi. Yapının geleceğine ilişkin güncel resmî açıklamada ise yıkılmadan korunması ve restore edilmesi için görüşmelerin sürdüğü bildirildi.
Manisa Beyazfil nerede bulunuyor?
Beyazfil, Manisa’nın Şehzadeler ilçesine bağlı 1. Anafartalar Mahallesi’nde yer alıyor. İzmir 2 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun 26 Mayıs 2021 tarihli kararında bina, 424 ada 1 parselde kayıtlı “Beyaz Fil” olarak adlandırılan SGK binası şeklinde tanımlanıyor. Kararda yapının kentsel sit alanında bulunduğu da belirtiliyor.
Binanın adı, şehir içi ulaşımda da kullanılıyor. Manisa Büyükşehir Belediyesinin yayımladığı 303 numaralı otobüs hattının durakları arasında “Beyaz Fil” bulunuyor. Böylece Beyazfil, bir yapı adı olmasının yanında belediyenin ulaşım kayıtlarında bir konum olarak da yer alıyor.
Beyazfil ne zaman yapıldı, mimarı kim?
Beyazfil tarihi hakkında yayımlanan Kültür Envanteri kaydı, binanın 1959 yılında inşa edildiğini ve mimarının Kadri Eroğan olduğunu belirtiyor. Aynı kaynak, yapının iş merkezi, sinema ve tiyatro işlevlerini bünyesinde barındırdığını aktarıyor.
Mimar Cengiz Bektaş da 19 Mart 2018 tarihli yazısında Beyazfil’in mimarını Kadri Eroğan olarak kaydediyor. Bununla birlikte Bektaş, binayı 1960’larda yapılmış bir yapı olarak anlatıyor. Kaynaklar arasındaki bu tarihlendirme farkı nedeniyle 1959 yılını kesinleşmiş resmî yapım tarihi olarak sunmak mümkün değil. Başlıktaki 67 yıllık süre, Kültür Envanteri’nin verdiği 1959 ile 2026 yılları arasındaki farkı ifade ediyor.
Beyazfil sineması ve kültürel kullanım geçmişi
Beyazfil’in kullanım geçmişinde sinema ve ticari birimler birlikte yer alıyor. Kültür Envanteri’nin tanımlamasına göre bina, yalnızca idari hizmetler için kullanılan bir yapı olmayıp sinema, tiyatro ve iş merkezi işlevlerini içeren bir düzenlemeye sahipti.
CHP’nin resmî internet sitesinde yayımlanan bir açıklamasında Özgür Özel de Beyazfil sineması hakkında bilgi veriyor. Özel, sinemanın kullanıldığını, tiyatro salonu için ayrılan bölümün daha sonra başka bir işleve dönüştürüldüğünü ve binanın iş hanı ile SSK hizmet binası olarak değerlendirildiğini anlatıyor. Bu açıklama, geçmiş kullanımlara ilişkin bir aktarım niteliğinde; sinema ve diğer bölümlerin kesin açılış veya kapanış tarihlerini gösteren işletme belgesi değil.
Sinema ve iş hanından SGK hizmet binasına
Beyazfil, sonraki kullanım döneminde Sosyal Güvenlik Kurumunun Manisa’daki hizmetleriyle ilişkilendirildi. Manisa eski SGK binası olarak da tanınan yapının kurumsal kullanımına ilişkin bilgiler, TBMM arşivindeki Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı cevabında bulunuyor.
Bakanlığın 30 Eylül 2014 tarihli yazısında, taşınmaz “dükkân ve büroları olan kâgir iş hanı” olarak tanımlanıyor. Aynı belgede Manisa Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğünün yeni hizmet binasına taşınmasının ardından Beyazfil’e ihtiyaç kalmadığı belirtiliyor. Bu açıklama, binanın satışa çıkarılmasından önce SGK tarafından kullanıldığını resmî olarak ortaya koyuyor.
Beyazfil neden satıldı?
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının TBMM’ye gönderdiği cevapta, satış kararının gerekçeleri arasında kurumun yeni binaya taşınması, Beyazfil’in bakım ve onarım giderlerinin yüksek olması ve kira gelirlerinin giderleri karşılamaması sayılıyor. Taşınmazın SGK Taşınmazlar Yönetmeliği kapsamında satışa çıkarıldığı bildiriliyor.
Satış süreci, Özgür Özel’in 7 Kasım 2014 tarihli yazılı soru önergesine de konu oldu. Önergede 20 Ağustos 2014 tarihinde Ankara’da yapılan ihale, 30 milyon 450 bin liralık bedel, alıcı şirket ve kiracıların durumu hakkında sorular yöneltildi. Bu bilgiler önergenin içeriğinde yer alıyor; önerge, tek başına ihale sonuç tutanağı veya tapu devir kaydı niteliği taşımıyor.
Kültür varlığı tescili ve sonraki kararlar
Beyazfil’in koruma geçmişiyle ilgili resmî belgede, binanın 29 Mart 2012 tarih ve 588 sayılı kararla taşınmaz kültür varlığı olarak tescil edildiği belirtiliyor. Yapı grubu da birinci grup olarak kaydediliyor.
Tescilin kaldırılması konusu 2018 yılında TBMM gündemine taşındı. Mustafa Sezgin Tanrıkulu’nun soru önergesinde, Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulunun 15 Kasım 2017 tarihli kararıyla tescilin kaldırıldığı belirtilerek işlemin gerekçesi soruldu. Ancak 26 Mayıs 2021 tarihli bölge kurulu kararı, binayı birinci grup tescilli taşınmaz kültür varlığı olarak tanımlıyor. Dolayısıyla 2017’deki işlem, yapının sonraki resmî kayıtlardaki statüsünden ayrı ele alınmalı.
Beyazfil restorasyonu için son açıklama
Beyazfil restorasyonu hakkında güncel resmî bilgi, Manisa Büyükşehir Belediyesinin 5 Ekim 2026 tarihli açıklamasında yer alıyor. Belediye Başkanı Besim Dutlulu, yapının yıkılmasına karşı olduklarını ve tarihî dokusu korunarak kent yaşamına kazandırılması için görüşmelerin sürdüğünü belirtti.
Belediye açıklamasında çalışmaların uzun vadeli olduğu ifade ediliyor. Beyazfil’e ilişkin kesinleşmiş kullanım amacı, restorasyon bütçesi, ihale tarihi veya açılış takvimi paylaşılmıyor. 8 Ekim 2026 itibarıyla araştırmada ulaşılan son resmî açıklama, binanın korunarak değerlendirilmesi için görüşmelerin devam ettiğini gösteriyor.
