Demirci’nin 140 Yıllık Mirası: Figani Efendi Eriği
Manisa’nın Demirci ilçesinde yetiştirilen Figani Efendi Eriği, geçmişi 19. yüzyıla kadar uzanan bölgenin önemli tarımsal değerlerinden biri olarak öne çıkıyor. Yaş ve kuru olarak tüketilebilen bu özel erik, yüksek kuru madde ve lif içeriğinin yanı sıra Demirci ile kurduğu tarihsel bağla dikkat çekiyor.
Türk Patent ve Marka Kurumu kayıtlarına göre Demirci Figani Efendi Eriği, 10 Haziran 2024 tarihinde 1598 tescil numarasıyla mahreç işareti olarak coğrafi işaret koruması altına alındı. Ürünün coğrafi sınırı ise Manisa’nın Demirci ilçesi olarak belirlendi.
Hikâyesi 1886 yılına uzanıyor
Figani Efendi Eriğinin Demirci’deki geçmişinin yaklaşık 140 yıl öncesine uzandığı belirtiliyor. Resmi coğrafi işaret sicil belgesine göre erik, 1886 yıllarında Mora Yarımadası’ndan getirilen bir erik fidesiyle Demirci’de yetiştirilmeye başlandı. Ürün zaman içerisinde fideyi bölgeye getiren kişinin adıyla anılmaya başladı.
Yıllar içinde Demirci tarım ekonomisinin yerel değerlerinden biri haline gelen Figani Efendi Eriği, günümüzde yeniden üretiminin artırılması hedeflenen ürünler arasında bulunuyor.
Demirci’nin yüksek rakımı eriğe farklı özellikler kazandırıyor
Demirci’nin deniz seviyesinden 850 metrenin üzerindeki rakımı ile Akdeniz ve karasal iklim arasında geçiş özelliği göstermesi, Figani Efendi Eriğinin karakteristik özelliklerinin oluşmasında önemli rol oynuyor.
Yüksek rakım ve bölgenin iklim koşulları; eriğin renk, meyve sertliği ve kuru madde miktarı üzerinde etkili oluyor. Meyvenin olgunlaşması diğer bazı eriklere göre daha geç gerçekleşiyor ve hasat çoğunlukla ağustos ayının üçüncü ve dördüncü haftalarında yapılıyor.
Figani Efendi Eriği nasıl bir meyve?
Coğrafi işaret sicilindeki verilere göre taze Figani Efendi Eriği;
-
Yaklaşık 21-28 gram ağırlığında,
-
Yuvarlak şekilli,
-
Sarı-turuncu kabuklu,
-
Sarı meyve etli,
-
Yüzde 23-27 toplam kuru madde içeriğine sahip.
Taze meyvede suda çözünür kuru madde değeri 17-25 Brix arasında değişirken, fenolik madde miktarı 100 gramda 280-325 mg aralığında belirtiliyor.
Kurutulduğunda ise ürünün toplam kuru madde miktarı yüzde 85-95'e, ham selüloz miktarı ise yüzde 4,5-5,5'e ulaşıyor.
Kurusu neden dikkat çekiyor?
Figani Efendi Eriğinin en önemli özelliklerinden biri kurutularak da değerlendirilebilmesi. Ürün çekirdekli veya çekirdeksiz biçimde kurutulabiliyor.
Coğrafi işaret sicilinde belirtilen yönteme göre olgunlaşan erikler ağustos ayının son haftasında kurutma amacıyla toplanabiliyor. Meyveler temizlenip yıkandıktan sonra güneşte veya meyve kurutmaya uygun teknolojik sistemlerde kurutuluyor.
Geleneksel güneşte kurutmada erikler yaklaşık 4-5 gün bekletiliyor ve düzenli olarak çevriliyor.
Figani Efendi Eriğinin faydaları neler?
Figani Efendi Eriğinin özellikle kurutulmuş hali lif bakımından dikkat çeken bir yapıya sahip. Erik ve kuru eriklerde bulunan besin lifleri, normal bağırsak fonksiyonlarının desteklenmesi ve tokluk hissinin uzamasına katkı sağlayabilir.
Demirci Belediyesi de yörede Figani Efendi Eriğinin geleneksel olarak özellikle kabızlık şikâyetlerinde tüketilen doğal ürünlerden biri olduğunu belirtiyor.
Ürünün öne çıkan bir başka özelliği ise taze meyvede ölçülen fenolik bileşikler. Fenolik bileşikler bitkisel gıdalarda bulunan doğal bileşenlerdir.
Bu nedenle Figani Efendi Eriği yalnızca yöresel ve ekonomik değeriyle değil, besinsel özellikleriyle de dikkat çeken bir Manisa ürünü olarak değerlendirilebilir.
Ancak meyvenin herhangi bir hastalığı tedavi ettiği şeklinde değerlendirilmemesi gerekir. Özellikle sağlıkla ilgili iddialarda Figani Efendi Eriğini bir ilaç yerine besleyici bir gıda olarak tanımlamak daha doğru olacaktır.
Yaş da tüketiliyor kuru da
Figani Efendi Eriği hem taze hem de kuru meyve olarak piyasaya sunulabiliyor.
Kurutulmuş ürün uygun koşullarda uzun süre saklanabiliyor. Coğrafi işaret belgesine göre kuru Figani Efendi Eriği; ağzı kapalı cam kaplarda veya vakumlu ambalajlarda, serin ve kuru ortamda 1 yıla kadar muhafaza edilebiliyor.
Bu özelliği ürünün yalnızca hasat döneminde değil, yıl boyunca tüketiciyle buluşabilmesi açısından da önem taşıyor.
Cumhuriyetin ilk yıllarında önemli bir gelir kaynağıydı
Figani Efendi Eriğinin Demirci açısından ekonomik değeri de dikkat çekici. Demirci Belediyesi, ürünün Cumhuriyetin ilk yıllarında ilçede önemli bir gelir kaynağı olduğunu belirtiyor.
Belediye tarafından 2024 yılında açıklanan çalışmayla mevcut Figani Efendi Eriği ağaçlarının belirlenmesi, yeni fidanların üretilmesi, üretim sahalarının genişletilmesi ve ürünün pazar payının artırılması hedeflendi.
Üretilecek ürünlerin Demirci’deki kurutma tesislerinde işlenerek başta Anadolu olmak üzere farklı pazarlara ulaştırılması planlanıyor.
Demirci’nin yeniden yükselen tarımsal değeri
Yaklaşık 140 yıllık geçmişi, Demirci'nin iklim ve coğrafyasıyla kurduğu güçlü bağ, kurutulabilme özelliği ve coğrafi işaret tesciliyle Figani Efendi Eriği, Manisa’nın korunması ve gelecek nesillere aktarılması gereken yerel tarım ürünleri arasında bulunuyor.
Üretim alanlarının artırılması ve ürünün doğru şekilde tanıtılması halinde Figani Efendi Eriğinin Demirci için yalnızca geleneksel bir meyve değil, katma değerli bir yöresel ürün ve önemli bir tarımsal marka haline gelme potansiyeli bulunuyor.
