Bergama’nın Kültürel Mirası İsmail Araç Hayatını Kaybetti
İzmir’in Bergama ilçesinde antik çağlardan günümüze ulaşan parşömen üretimini geleneksel yöntemlerle sürdüren dünyadaki son ustalardan biri olan İsmail Araç, 93 yaşında yaşamını yitirdi.
UNESCO tarafından “Yaşayan İnsan Hazinesi” unvanına layık görülen ve ömrünü geleneksel parşömen sanatının yaşatılmasına adayan İsmail Araç’ın vefatı, Bergama başta olmak üzere kültür ve sanat çevrelerinde üzüntüyle karşılandı.
Düzenlenen cenaze töreninin ardından sevenleri, öğrencileri ve ilçe halkının katılımıyla son yolculuğuna uğurlanan Araç, Türkiye’nin somut olmayan kültürel mirasının önemli temsilcileri arasında gösteriliyordu.
71 Yıllık Zanaat Yolculuğu
1933 yılında İzmir’in Bergama ilçesinde dünyaya gelen İsmail Araç, dericilik mesleğine 1953 yılında Tabakçılar Köprüsü altında başladı. Yaklaşık 71 yıl boyunca aynı mesleği sürdüren Araç, antik Bergama Krallığı döneminden kalan parşömen üretim tekniklerini geleneksel yöntemlerle uygulamaya devam etti.
M.Ö. 2. yüzyılda geliştirildiği kabul edilen parşömen üretimi, Bergama’nın dünya kültür tarihindeki en önemli miraslarından biri olarak biliniyor. İsmail Araç ise bu geleneği hiçbir kimyasal madde kullanmadan, tamamen el emeğine dayalı yöntemlerle sürdüren nadir ustalar arasında yer aldı.
Ağır fiziksel emek gerektiren üretim sürecinde oğlak ve keçi derilerini geleneksel “kavlato” bıçaklarıyla işleyen Araç, uzun yıllar boyunca hem yerli hem de yabancı araştırmacıların dikkatini çekti.
UNESCO Tarafından “Yaşayan İnsan Hazinesi” Seçildi
UNESCO tarafından 2021 yılında “Yaşayan İnsan Hazinesi” unvanıyla tescillenen İsmail Araç, geleneksel Türk el sanatlarının korunması konusunda uluslararası düzeyde örnek gösterilen isimlerden biri oldu.
Araç, bundan önce de Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından 2017 yılında “Somut Olmayan Kültürel Miras Taşıyıcısı” ilan edilmişti.
Kültürel mirasın korunmasına yönelik çalışmaları nedeniyle hem Türkiye’de hem de uluslararası platformlarda çeşitli ödüllere layık görülen Araç, Bergama’nın kültürel kimliğinin önemli temsilcileri arasında gösteriliyordu.
Cumhurbaşkanı Erdoğan Tarafından Ödüllendirildi
Geleneksel sanatların yaşatılması ve tanıtılmasına sunduğu katkılar nedeniyle Recep Tayyip Erdoğan tarafından da ödüllendirilen İsmail Araç, devlet protokolü ve kültür çevrelerinin takdirini kazandı.
Parşömen sanatını yalnızca bir zanaat olarak değil, kültürel hafızanın önemli bir parçası olarak değerlendiren Araç’ın çalışmaları, Bergama’nın uluslararası tanınırlığına da katkı sundu.
Özellikle yabancı akademisyenler, sanat tarihçileri ve araştırmacılar tarafından sık sık ziyaret edilen Araç’ın atölyesi, yıllar boyunca kültürel miras çalışmaları açısından önemli merkezlerden biri olarak değerlendirildi.
“Ben Ölürsem Bu Sanat Biter” Demişti
İsmail Araç, geçmiş yıllarda verdiği röportajlarda parşömen sanatının geleceğine ilişkin endişelerini sık sık dile getirmişti. “Ben ölürsem bu sanat biter” sözleriyle hafızalarda yer eden usta isim, hayatının son döneminde yetiştirdiği çıraklarıyla bu kadim geleneğin devam etmesini sağladı.
Araç, kadın çırakları Demet Sağlam Tokbay ve Nesrin Ermiş Pavlis’e düzenlenen geleneksel “peştemal kuşatma” töreniyle ustalık icazeti verdi. Böylece yüzlerce yıllık parşömen üretim geleneğinin gelecek nesillere aktarılması için önemli bir adım atılmış oldu.
Yetiştirdiği öğrencileriyle birlikte kültürel mirası geleceğe taşımayı hedefleyen Araç’ın vefatı, Bergama’da büyük üzüntü yarattı.
Bergama’nın Kültürel Hafızasında İz Bıraktı
Bergama ile özdeşleşen isimlerden biri haline gelen İsmail Araç, yalnızca bir zanaatkâr değil, aynı zamanda kültürel miras taşıyıcısı olarak da değerlendiriliyordu.
Antik çağlardan günümüze ulaşan parşömen üretim geleneğinin yaşatılması adına verdiği mücadeleyle tanınan Araç’ın ardından, yetiştirdiği çırakların bu sanatı sürdürmesi bekleniyor.
Kültür dünyasında önemli bir boşluk bırakan İsmail Araç’ın çalışmaları, Türkiye’nin somut olmayan kültürel mirasının korunmasına yönelik örnekler arasında gösterilmeye devam ediyor.
